به محفل ریاضی ایرانیان خوش آمدید! لطفا برای استفاده از تمامی امکانات عضو شوید
+4 امتیاز
782 بازدید
در دبیرستان و دانشگاه توسط کیوان عباس زاده (3,110 امتیاز)
ویرایش شده توسط AmirHosein

چند عدد 10 رقمی متشکل از ارقام ۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۵ وجود دارد که هر دو رقم مجاور آن یک واحد اختلاف دارند؟

1 پاسخ

0 امتیاز
توسط AmirHosein (19,733 امتیاز)

به جای شروع به فکر کردن پیرامون عددهای ده‌رقمی، نخست عددهای یک‌رقمی و سپس دورقمی و سپس سه‌رقمی ممکن که تعدادشان کم است را بنویسید. ۵ عدد برای یک‌رقمی‌ها، ۸ تا برای دورقمی‌ها و ۱۴ تا برای سه‌رقمی‌ها دارید. ولی به عددهایی که نوشتید خوب نگاه کنید و ببینید که چگونه بر حسب عددهای با تعداد رقم کمتر نوشته شده‌اند. من خودم ابتدا به این فکر کردم که این عددها را به دو دستهٔ عددهایی که به ۱ و ۵ پایان می‌یابند و عددهایی که به ۲ و ۳ و ۴ پایان می‌یابند تقسیم کنم و سپس رابطهٔ بازگشتی بسازم ولی سریع به مشکل برخورد. در واقع نیاز دارید که به سه دسته تقسیم کنید. گروه یکُم عددهایی که به ۱ و ۵ پایان می‌یابند، چون این عددها تنها به یک حالت به عدد با یک رقم بیشتر تبدیل می‌شوند. گروه دوم عددهایی که به ۲ و ۴ پایان می‌یابند، چون این عددها هر یک به دو حالت به یک عدد با رقم بیشتر تبدیل می‌شوند ولی یک حالت به گروه یکُم برمی‌گردد و یک حالت بیرون از گروهِ یکُم (در واقع گروه سوم). گروه سوم عددهایی که به ۳ پایان می‌یابند، چون این عددها دو حالت برای گسترش به عدد با یک رقم بیشتر دارند و هر دو حالت عضو گروه دوم می‌شوند. پس اگر تعداد عضوهای گروه‌های یکُم، دوم و سوم برای $n$-رقم را به ترتیب با $a_n$، $b_n$ و $c_n$ نمایش دهیم. آنگاه ثابت کرده‌ایم که برای هر $n\geq 2$ داریم:

\begin{align} a_{n+1} &= b_n\\ b_{n+1} &= a_n+2c_n\\ c_{n+1} &= b_n \end{align}

و توجه کنید که اگر تعداد عددهای $n$ رقمیِ ممکنِ خواسته شدهٔ پرسش را با $x_n$ نمایش دهیم، آنگاه برای هر $n\in\mathbb{N}$ داریم $x_n=a_n+b_n+c_n$. پس کافی است سه دنبالهٔ مربوط به تعداد عددهای سه گروه را بیابیم تا فرمولی برای $x_n$ بدست‌آوریم و در پایان با یک جایگذاریِ $n=10$ پاسخِ پرسش را بگیریم.

توجه کنید که به جز برای $n=1$، داریم $c_n=a_n$ بعلاوه این دو دنباله در واقع همان دنبالهٔ $b_n$ هستند که یک جمله تأخیر دارند. اگر برای $n$های ۱ و ۲ و ۳ این عددها را نوشته باشید باید برایتان جدول زیر روشن باشد.

$$\begin{array}{c|ccc} n & 1 & 2 & 3\\\hline a_n & 2 & 2 & 4\\ b_n & 2 & 4 & 6\\ c_n & 1 & 2 & 4\\\hline x_n & 5 & 8 & 14 \end{array}$$

پس برای $n\geq 2$ می‌توانیم بنویسیم

\begin{align} b_{n+1} &= a_n+2c_n\\ &= 3a_n\\ &= 3b_{n-1} \end{align}

پس اگر $n\geq 3$ می‌توان آن را به این شکل نوشت.

$$b_n=3b_{n-2},\;b_1=2,\;b_2=6$$

پس یک دنبالهٔ بازگشتیِ خطی داریم. در چند پست دیگر در همین سایت شیوه‌های یافتنِ ضابطهٔ نابازگشتی برای این چنین دنباله‌هایی توضیح داده‌شده‌است. برای نمونه به پست زیر نگاه کنید.

https://math.irancircle.com/18415/#a18448

پس نخست برابریِ تک‌مجهولهٔ $x^2-3=0$ را حل می‌کنیم که به دو پاسخِ $\sqrt{3}$ و $-\sqrt{3}$ می‌رسیم. در نتیجه ضابطه‌مان باید به شکلِ $b_n=\lambda_1(\sqrt{3})^n+\lambda_2(-\sqrt{3})^n$ باشد. با جایگذاری دو شرطِ آغازی‌مان یعنی برای $b_1=2$ و $b_2=4$ به $\lambda_1=\frac{2+\sqrt{3}}{3}$ و $\lambda_2=\frac{2-\sqrt{3}}{3}$ می‌رسیم. پس داریم:

$$b_n=\frac{2+\sqrt{3}}{3}(\sqrt{3})^2+\frac{2-\sqrt{3}}{3}(-\sqrt{3})^n$$

و با جایگذاریِ این ضابطه در $x_n=b_n+2b_{n-1}$ می‌توانید ضابطهٔ $x_n$ را برای $n$های بزرگتر یا مساویِ ۲ را بیابید. با گذاشتنِ $n=10$ و $n=9$ در ضابطهٔ $b_n$ به عددهای ۳۲۴ و ۱۶۲ می‌رسیم پس $x_{10}=648$ است. البته اگر هدف تنها یافتن $x_{10}$ است و پرسش زمان کمی دارد می‌توانید به همان نکتهٔ شروع در بالا که رابطهٔ $a_n$ و $b_n$ و $c_n$ نسبت به یک رقم کمتر را نشان داد و جدولی که برای ۳ حالت نخست کشیدیم اکتفا کنید و سپس با ضرب و جمع سریع ستون‌های جدول را تا $n=10$ پیش ببرید و نیازی به یافتن ضابطهٔ صریح و سپس ساده‌کردن رادیکال‌سه‌ها در جایگذاری‌ها نیست.

برای ترجمه ی یک جمله از انگلیسی به فرانسوی دو چیز ضروری است. اول، باید جمله ی انگلیسی را تماما بفهمیم. دوم، باید با اصطلاحات ویژه ای که در زبان فرانسوی هستند آشنا باشیم. این وضعیت خیلی شبیه هنگامی است که سعی داریم شرط را که با کلمات بیان شده است با نمادهای ریاضی بیان کنیم. اول، باید آن را تمام درک کنیم. دوم، باید با اصطلاحات ریاضی ریاضی آشنا باشیم.
...